Uczestnicy Kongresu w podziale na zespoły 

I. WBP - Aktualne problemy edukacji szkolnej 25

II. WDK - Samorząd a towarzystwa regionalne 24

III. Ciekoty - Rola nauki w służbie regionu 13*

IV. Św. Krzyż - Turystyka krajobrazowa 29

V. Chmielnik - Znaczenie kultur mniejszości narodowych 24

VI. Chroberz - Mateczniki małych ojczyzn 24 

VII. Jędrzejów - Muzea miejscem pracy regionalisty 24

VIII. Oblęgorek - Literatura małych ojczyzn i jej wartości patriotyczne 30

IX. Ciekoty - Korzenie polskiego regionalizmu 13*

X. Góra Zborów - Anatomia kulturowo-literacka Zagłębia 24 

* Uwaga Zespoły III i IX będą obradować w Ciekotach

Omawiano sprawy bieżące, propozycje działań  w najbliższym okresie oraz stan przygotowań do IX  Kongresu RTK w Kielcach.

Przewodniczący Rady Janusz Ostrowski nawiązał  do przebiegu i decyzji III Walnego Zgromadzenia (Warszawa 29 maja 2010). Wskazał na trudną sytuację Ruchu będącą następstwem między innymi wieloletniego braku zainteresowania oraz wsparcia ze strony władz państwowych. Przypomniał okoliczności podjęcia przez siebie pełnionej funkcji  oraz apelował o konsolidację wokół kilku działań organizacyjno-programowych. Przedmiotem dyskusjii były  między innymi:

• opinie w kwestiach formalno-prawnych i proceduralnych związanych z wyborami władz Ruchu podczas III Walnego Zgromadzenia;
• powołanie zespołów problemowych: do opracowania raportu o stanie ruchu regionalnego w Polsce, do spraw finansowych, do spraw informacji;
• kontynuacja współpracy z Uniwersytetem Kardynała Wyszyńskiego w związku z powołaniem na tej uczelni Instytutu Regionalizmu;
• utworzenie, na bazie Mazowieckiego Towarzystwa Kultury, Centrum Informacji Regionalnej jako instytucji wspólnej;
• porozumienie o współpracy z Krajową Radą Spółdzielcza;
• dokoptowanie do Rady Krajowej Pani Zofii Kaczor-Jędrzyckiej, prezes Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych w Polsce;
• uczestnictwo w Europejskim Roku Wolontariatu;
• pozyskiwanie dla programu oraz głównych projektów Ruchu zrozumienia oraz wsparcia resortów rządowych oraz parlamentariuszy;
• kontynuacja prac nad encyklopedią regionalizmu (wniosek St. Słopienia)
• powołanie Rady Naukowej Ruchu (wniosek Prof. Andrzeja Tyszki).

Stan przygotowań do Kongresu został przedstawiony w piśmie Przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Dra Macieja Zarębskiego (zob. artykuł opublikowany 2010-08-11.)  Zdaniem przedstawiciela Komitetu Pana Jana Jadacha Rada Krajowa interesuje się tym zbyt mało. Dotąd wpłynęło około 80 zgłoszeń, co stanowi 30% oczekiwań. Termin upływa 25 sierpnia. Pan J. Jadach apeluje o działania członków Rady Krajowej na rzecz zwiekszenia liczby zgłoszeń z reprezentowanych województw. Według Komitetu Rada powinna też sfinansować wydanie materiałów pokongresowych.

Przewodniczący J. Ostrowski potwierdza swoje uczestnictwo i wystąpienie. Głos na Kongresie zabierze również Prof. A. Tyszka, którego referat na wniosek St. Słopienia postanowiono włączyć do materiałów kongresowych. Udział w Kongresie zapowiedział także Ks. Prof. Henryk Skorowski rektor UKSW.

Kongres kielecki ma szansę stać się ważnym wydarzeniem dla ruchu regionalnego w Polsce.  Na miesiąc przed tym spotkaniem jest jeszcze czas między innymi na ściślejsze współdziałanie Rady Krajowej i Komitetu Organizacyjnego między innymi w celu dotarcia z informacją i zaproszeniami do WIP-ów oraz mediów ogólnopolskich.

2 sierpnia 2010 r. w Ośrodku Regionalizmu Świętokrzyskiego w Zagnańsku odbyło się kolejne posiedzenie Komitetu Organizacyjnego  IX Kongresu Regionalnych Towarzystw Kultury. W spotkaniu, które prowadził przewodniczący Komitetu, dr Maciej A. Zarębski wzięło udział 18 osób.  Celem spotkania było podsumowanie dotychczasowego stanu przygotowań do Kongresu (w związku z omawianiem tej problematyki na najbliższym posiedzeniu Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych w dniu 16 sierpnia br.) oraz omówienie niektórych spraw związanych z organizacją Kongresu (kwestia zakwaterowania, wyżywienia, transportu itp.)

1. Zasadniczy program Kongresu jest już zamknięty. Dokonano jedynie kosmetycznych zmian w programie drugiego dnia obrad. 

2.  Sprawą otwartą jest kwestia wygłoszenia referatu Podstawowe kierunki działalności towarzystw regionalnych podczas sesji plenarnej pierwszego dnia Kongresu  przez wybranego w maju br nowego prezesa Rady Krajowej Ruchu SR Janusza Ostrowskiego, który dotychczas nie zgłosił nawet swojego udziału w Kongresie; także nie uczestniczył w kilku posiedzeniach Komitetu Organizacyjnego Kongresu (w tym w ostatnim).

3.  Stan przygotowań pracy zespołów problemowych na dzień dzisiejszy nie budzi zastrzeżeń. Pewne niedociągnięcia organizacyjne zostaną  rozwiązane w najbliższym czasie.

4.  Trwają prace nad przygotowaniem do druku specjalnych wydań Kongresowych regionalnych  pism świętokrzyskich: „Gońca Świętokrzyskiego” oraz periodyku nauczycieli kieleckich o nazwie „Świętokrzyskie”. Czasopisma te, obok książki „W służbie regionu świętokrzyskiego”, kilku innych wydawnictw Biblioteki Świętokrzyskiej i licznych folderów turystycznych Kielecczyzny oraz medalu pamiątkowego z podobizną Stefana Żeromskiego otrzymają wszyscy uczestnicy Kongresu.

5. Zatwierdzono do druku plakat kongresowy.

6. Sprawy finansowe przedstawił przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Kongresu. Jest on prawie w całości dotowany i po stronie aktywów zamyka się  kwotą 70 tys. zł. Składają się na ten stan środki z kilku źródeł (12 tys. to środki z dotacji Samorządu Województwa, 31 tys. ze wzmocnionego przez Urząd Marszałkowski budżetu WBP w Kielcach, 11 tys. – z opłaty uczestnictwa w Kongresie,  liczonej od 220 jego uczestników; 5 tys. to środki własne Świętokrzyskiego Towarzystwa Regionalnego, głównego organizatora Kongresu, 11 tys. pochodzi od sponsorów.
Tyle samo wynoszą wydatki Kongresu – zakwaterowanie, wyżywienie, transport, koszt ofiarowanych uczestnikom Kongresu wydawnictw, koszt przygotowania medalu pamiątkowego z podobizną Stefana Żeromskiego (ten ostatni praktycznie jest zabezpieczony przez środki pochodzące z opłaty uczestników Kongresu) oraz druku zaproszeń i plakatu. W budżecie nie przewidziano kosztów druku  wydawnictw pokongresowych. (po prostu nie znaleziono na ten cel sponsorów).  W tej sytuacji postanowiono wystąpić do Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych – jednego z czterech współorganizatorów Kongresu (obok Samorządu Województwa, Świętokrzyskiego Towarzystwa Regionalnego oraz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Kielcach), która jako jedyna nie przekazała na organizację Kongresu żadnych środków finansowych;  o dotację w wysokości 15 tys. zł. przeznaczoną na ten cel.

7. Przewodniczący Komitetu poinformował, iż na początku lipca br.  Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne wysłało blisko 200 listów oraz 100 maili do towarzystw regionalnych zawierających materiały informacyjne Kongresu: w tym kartę uczestnictwa w Kongresie, jego ramowy program i program zespołów problemowych, informacje dotyczące spełnienia warunków uczestnictwa w Kongresie oraz podkreślenie, iż karty uczestnictwa w Kongresie muszą być wysłane na adres Ośrodka Regionalizmu Świętokrzyskiego w Zagnańsku do 25 sierpnia 2010 roku.
Do chwili obecnej (11 sierpnia br.) odesłano 71 kart uczestnictwa. Przypominamy iż na kolejnym – ostatnim zebraniu Komitetu Organizacyjnego w dniu 25 sierpnia 2010 r. zostanie przedstawiona i zatwierdzona ostateczna lista uczestników Kongresu (z podziałem na zespoły problemowe).  Chociaż jest on obliczony na 220 -250 osób, może się okazać, iż weźmie w nim udział mniej osób. Ilu będzie ostatecznie uczestników - zależy od Państwa, od towarzystw regionalnych.  Apelujemy do członków Rady Krajowej Ruchu SR RP, którzy zbiorą się na swoim pierwszym posiedzeniu w dniu 16 sierpnia br w Warszawie o zaangażowanie się w akcję na rzecz udziału w Kongresie przedstawicieli towarzystw regionalnych w  ich macierzystych województwach. Obyśmy nie mieli sytuacji w której w IX Kongresie RSR zamiast 250 osób weźmie np. tylko 150.  Byłoby to niekorzystne dla nas wszystkich… 

Za Komitet Organizacyjny Kongresu Maciej Andrzej Zarębski

Warszawa 11 czerwca 2010. Przewodniczący Rady  Krajowej Janusz Ostrowski i sekretarz Bożena Konikowska przekazali ks. prof. dr. hab. Henrykowi Skorowskiemu gratulacje w związku z objęciem funkcji Rektora Uniwersytetu Kardynała  Stefana Wyszyńskiego.

Omówiono kwestie związane z powołaniem przy Uniwersytecie Instytutu Regionalizmu, który między innymi będzie kontynuował działalność rozwiazanego przed kilkoma laty Krajowego Ośrodka Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury w Ciechanowie. Uniwersytet przejął już zbiory biblioteczne pozostałe po tym  Ośrodku.

Spotkanie przebiegało w serdecznej i otwartej atmosferze. Ścisłą współpracę RSR RP oraz UKSW uznano za niezbędną. Ustalono kolejne spotkania robocze  po wakacjach. Ks. Rektor wyraził chęć uczestniczenia we wrześniowym IX Kongresie Regionalnych Towarzystw Kultury w Kielcach.

List otwarty

W dniu 29 maja 2010 r. odbyło sie w Warszawie III Walne Zgromadzenie Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczpospolitej Polskiej, którego uczestnicy - przedstawiciele kilkuset organizacji z całego kraju - apelują o poddanie analizie zależności stanu gospodarki od kultury oraz znaczenie gospodarcze tzw. przemysłów kultury.

Specjaliści od gospodarki rynkowej podkreślaja, iż Osobne myślenie o kulturze i ekonomii staje się anachronizmem we współczesnym świecie (...) Kultura i przemysły kultury szansą rozwojową dla Polski.

Fakt, że podstawę polskiego potencjału gospodarczego stanowi dziedzictwo kulturowe i bogactwo przyrody może być potwierdzony informacją o tym, jaka część gospodarki pozostaje jeszcze w rękach polskich i jaka jest różnica pomiędzy produktem krajowym oraz produktem narodowym.

Pamiętamy Pańskie słowa jako Premiera Rzeczpospolitej: Trzeba skończyć ten chocholi taniec małpowania Wschodu lub Zachodu. Naród, jeśli chce zbudować pomyślną przyszłość, musi iść swoją drogą, zgodną z jego tysiącletnią kulturą, chrześcijańską tradycją i interesami.

Stowarzyszenia regionalne wzbogacają i chronią dziedzictwo kulturowe, promują bogactwo przyrody polskiej, gromadzą animatorów przemysłów kultury i specjalistów marketingu regionalnego. Ruch regionalny powinien mieć zagwarantowane należne mu miejsce w strukturach życia społeczno-gospodarczego. Wobec powyższego składamy na Pana ręce dezyderat, którego istotą jest stworzenie właściwych warunków prawnych i możliwości materialnych istnienia oraz działania ruchu regionalnego w Polsce.

Z wyrazami poważania
Bożena Konikowska Sekretarz Rady Krajowej RSR RP
Janusz Ostrowski Prezes Rady Krajowej RSR RP

Warszawa, 7 czerwca 2010.

Delegatów powitał Przewodniczący Rady Krajowej Anatol Jan Omelaniuk, który w dalszej części zebrania wygłosił referat  O miejsce towarzystw regionalnych w małej ojczyźnie i w regionie.

Przedstawiciele stowarzyszeń - jubilatów oraz grupa regionalistów z całego kraju otrzymali  wyróżnienia przyznane na wniosek Rady Krajowej  przez Ministra Kultury.

Funkcję przewodniczącego Rady Krajowej powierzono Januszowi Ostrowskiemu (Warszawa, Mazowieckie Towarzystwo Kultury), przewodniczącym Komisji Rewizyjnej został  Bolesław Święciochowski (Września, Wrzesińskie Towarzystwo Kultury) a Sądu Koleżeńskiego - prof. Andrzej Tyszka (Podkowa Leśna, Związek Podkowian). 

Zgromadzenie przyjęło uchwałę określającą główne kierunki prac Ruchu na najbliższe lata,  zapowiedziano między nnymi złożenie memoriału do Ministra Gospodarki wskazującego na kulturę jako czynnik współdecydujący o rozwoju kraju.

Najbliższym ważnym wydarzeniem dla Ruchu będzie Kongres Regionalnych Towarzystw Kultury 24-26 września 2010. w Kielcach i na Ziemi Świętokrzyskiej. Świętokrzyskie Towarzystwo Regionalne wydało juz z tej okazji ksiażkę Macieja Zarębskiego W służbie regionu świętokrzyskiego. 

Zob. również:
Dokumenty III Walnego Zgromadzenia (Pobierz)
Foto z III Walnego Zgromadzenia (Galeria)

Stąd w wypowiedziach uczestników Posiadów dominowała tematyka związana z odpowiedzią na pytanie, co działacze regionalni w swoich środowiskach zamieszkania zrobili dla kultywowania tradycji, ocalania  od zapomnienia lokalnych dóbr kultury materialnej i niematerialnej tak, aby przyszłe pokolenia odczuwały trwały związek ze swoją ziemią urodzenia i mogły powiedzieć: „to jest moja mała ojczyzna, z której wyrosłem i do której zawsze wrócę”. Podkreślił to z całą mocą gospodarz Ośrodka dr Maciej Zarębski  otwierając seminarium. Zwrócił też uwagę na niebagatelną rolę kształtowania postaw patriotycznych w życiu publicznym Polaków odnosząc się do wielkiego znaczenia funkcjonowania w przestrzeni publicznej, już od ponad 60 lat, ruchu Uniwersytetów Ludowych.

Dyskusja nad tematem służby małym ojczyznom zdominowała w zasadzie całe spotkanie i toczyła się z niespotykanym zaangażowaniem uczestników przybierając chwilami dość ostry, polemiczny ton. Można było odnieść wrażenie, że  zaproszeni goście niezwykle serio traktują być albo nie być kultury swojego środowiska, co należy odebrać jako bardzo dobry prognostyk na przyszłość.

Odnosząc się do kształtowania postaw patriotycznych porównywano  kultywowanie polskiego patriotyzmu do innych europejskich wzorców funkcjonujących w różnych państwach. Dr Marian Winiarski znany kielecki historyk zwrócił uwagę, że nasz patriotyzm oparty jest na pojęciu małej ojczyzny na wzór niemieckich heimatów podczas gdy funkcjonuje zupełnie dobrze model skandynawski. Zakłada on sytuację, w której społeczeństwo powinno żyć teraźniejszością i przyszłością. Niemniej w kwestii wyboru modelu należy brać pod uwagę, w odniesieniu do naszego kraju, dwa czynniki kształtujące patriotyzm: psychologiczny związany z historią i filozoficzny. Nie należy również zapominać o tym, że w postrzeganiu patriotyzmu w naszych warunkach  wątek narodowy zawsze był silniejszy a państwowy słabszy. Może dlatego dużo mówiło się zawsze o Piłsudskim, natomiast znacznie mniej o Grabskim, który pracował nad umocnieniem naszej państwowości.

Podchwytując  tę wypowiedź b. żołnierz oddziału „Jędrusie” i „Lotnej Sandomierskiej”, 90 letni  Włodzimierz Gruszczyński  położył ogromny nacisk na obronę państwowości polskiej w sposób ciągły bo to świadczy o naszym patriotyzmie, stwarza trwałe podwaliny do rozwoju i trwania narodu polskiego.

Pisarz i słynny badacz dziejów Polski dr Jan Gulak z Kielc podjął temat odniesień historycznych w życiu narodu podkreślając, że tracą swoją tożsamość narody, które nie szanują swojej historii. W naszej sytuacji ciągle musimy wracać do epoki romantyzmu, aby ocalić od zapomnienia postawy tych Polaków, dzięki którym nasza tożsamość przetrwała. Oni byli i pozostaną na zawsze wzorcami jak należy żyć, aby zawsze pozostać Polakiem i nie pozwolić na upadek Ojczyzny. Stąd też model skandynawski, który posiada niewątpliwie swoje zalety, w naszej sytuacji nie byłby możliwy do zaakceptowania i zastosowania.

Zdanie to podzielił również dr Maciej Zarębski zwracając uwagę na fakt, że każdy kraj ma takie możliwości i oblicze, na ile pozwala mu historia a Polska zawsze musiała bronić swoich granic. Dlatego też pamięć o przodkach nie może zaginąć. Ona musi trwać wiecznie, bo to nasi przodkowie nie pozwolili na wymazanie Polski z mapy Europy. W dzisiejszych realiach geopolitycznych celowe i konieczne wydaje się oparcie pobudzania wszelkich postaw patriotycznych według linii: obywatel regionalista – Polak – Europejczyk.

Przechodząc do prezentacji działań na rzecz swoich małych ojczyzn trzeba podkreślić ogromne zrozumienie  misji, jaką mają do spełnienia działacze regionalni.

Wydawca i pisarz Stanisław Nyczaj szeroko omówił rodzaje twórczości uprawianej przez Alicję Patey Grabowską-Steffen, obejmującą poezje, dramaty, tłumaczenia z języka francuskiego i niemieckiego oraz o okolicznościach powstania tomiku poezji „Rozum i serce”. Sama autorka poinformowała o prowadzonych przez nią warsztatach poezji dla młodzieży nie zapominając również o twórczości dla dzieci. Odnosząc się do tematyki swojej poezji traktującej często o wzajemnych relacjach kobieta – mężczyzna, zarecytowała jeden ze swoich wierszy.

Włodzimierz Gruszczyński  poprzez  opracowanie monografii o działalności oddziałów partyzanckich „Jędrusie” i „Lotnej sandomierskiej” powrócił do czasów II wojny światowej a ściśle do lat 1943-44, kiedy te dwa oddziały połączyły się i zostały  wcielone do 2 pułku Armii Krajowej. Niewątpliwie cenna to monografia gdyż zachowuje pamięć o tych, którzy walczyli o wyzwolenie Polski spod niemieckiej okupacji na terenie Ziemi Świętokrzyskiej.

Niewątpliwie miłym przerywnikiem w prezentacji był występ wnuczki Adama Chamerskiego, uzdolnionej muzycznie Weroniki, która a cappella zaśpiewała dwie zwrotki hymnu Unii Europejskiej, a sam pan Adam wykonał pieśń na konto spotkania.

Kaszubski poeta Henryk Musa omówił swój regionalny wątek, jak Kaszubi służą swojej ojczyźnie, a później Polsce. Przedstawił  własny dorobek literacki jako promocję kultury małej kaszubskiej ojczyzny. Podkreślił, że wszędzie jest ta sama ojczyzna mimo, że każdy ma swój region, a Kieleckie będąc sercem Polski sięga aż do Gdańska. Dla panów, w trakcie swojej wypowiedzi, posłał obiegiem po niuchu tabaki kaszubskiej, a panie częstowały się muszelkami z plaży Bałtyku na pamiątkę tego spotkania. Do każdego z uczestników trafiło również po kilka utworów, znanych pieśni i wierszy, pisanych w języku kaszubskim.

Znany regionalista, poeta i animator kultury Zagłębia, Bogdan Dworak z Zawiercia szeroko omówił twórczość poetycką Zawiercia, Szczekocin i okolic oraz działalność regionalnych towarzystw kultury: Towarzystwa Przyjaciół Zawiercia i Towarzystwa Kulturalnego im. Tadeusza Kościuszki w Szczekocinach. Zwrócił uwagę na fakt, że poprzez kulturę następuje znakomita promocja regionalizmu. Działacze regionalni winni zaś pamiętać o tym aby mieć swoje własne idee, a nie ideologie. W podobnym duchu wypowiedział się krytyk i pisarz dr Janusz Termer, działacz Stowarzyszenia Kultury Europejskiej. Zwrócił uwagę na znaczenie współistnienia idei regionalistycznych z dążeniami proeuropejskimi krajów należących do Unii Europejskiej.

Popularny pisarz Podkarpacia Włodzimierz Kłaczyński, poinformował, że tworzy cykl powieściowy poświęcony wojennej i powojennej historii Mielca. Określił siebie jako regionalistę związanego zarówno z regionem rzeszowskim jak i świętokrzyskim. Mieszka bowiem pod Mielcem a należy do kieleckiego Oddziału Związku Literatów Polskich.

Związany „od zawsze” z regionem świętokrzyskim sławny muzyk i kompozytor (ale także podróżnik i poeta) Robert Panek odegrał własną kompozycję na klarnet poświęconą tym, którzy zginęli w Smoleńsku. Następnie opowiadał o swoim pobycie w Ameryce Południowej i o indiańskich szczepach. Zwrócił uwagę na konieczność tworzenia literatury regionalnej, która jest znakomitym elementem propagującym kulturę regionalną na świecie. Oparł się przy tym na własnym przykładzie informując, że w pewnym biurze podróży zostawił książkę o regionie białostockim, która wzbudzała zainteresowanie pracowników tegoż biura, którzy w ogóle byli słabo zorientowani w zagadnieniach kultury polskiej.

Staszowski dokumentalista Stanisław Ratusznik dokumentuje natomiast wszelkie zdarzenia z terenu Staszowa oraz współpracuje z Gońcem Świętokrzyskim oraz Eskulapem zachowując dla potomnych cenną dokumentację z życia tych środowisk.

Gość specjalny Posiadów Agata Kalinowska Bouvy z Paryża, współzałożycielka i długoletnia działaczka APAJTE (Stowarzyszenia Pisarzy, Tłumaczy i Dziennikarzy Polonijnych) omówiła funkcjonowanie działalności wydawniczej twórców polonijnych. Przedstawiła swoje doświadczenia wynikające z prowadzenia w Paryżu od kilkunastu lat Salonu książki polonijnej. Zajmuje się promowaniem książki i prasy polonijnej. Zapoznała przy tym uczestników Posiadów ze świeżo wydanym w Bibliotece Świętokrzyskiej (268 pozycja ) tomikiem poezji „Podgląd na pogląd”.

Następnie dr Maciej A. Zarębski  przedstawił treść nowego 162 numeru Gońca Świętokrzyskiego  poświęconego m.in. przygotowaniom do IX Kongresu Regionalnych Towarzystw Kultury oraz dwa artykuły poświęcone tragedii smoleńskiej i śmierci znanego aktora Wojciecha Siemiona związanego również z regionem świętokrzyskim. Jak zwykle kwartalnik ten zawiera wiele innych ciekawych artykułów i zdjęć dokumentujących działalność Świętokrzyskiego Towarzystwa Regionalnego.  Zaprezentował również nowości wydawnicze Biblioteki Świętokrzyskiej: „Wiersze” Jana Kamińskiego z Chicago oraz „W służbie regionu Świętokrzyskiego” Macieja A. Zarębskiego. Uczestnicy spotkania mieli okazję zapoznać się również z autorskim wydaniem  książki Lucyny Kukomskiej „Trwały ślad” traktującej o służbie dla Ziemi Staszowskiej dr Macieja A. Zarębskiego.

Odbył się także wernisaż wystawy fotograficznej autorstwa Macieja A. Zarębskiego „Od Whitehorse przez Dawson City do Skagway”, którą omówił słynny fotografik kielecki Paweł Pierściński.

Na V Posiady niestety nie przybyło kilka zaproszonych osób z terenów południowej Polski ze względu na nieprzejezdność dróg w wyniku powodzi. Z tej to przyczyny nie przybył również Wawrzyniec Marek Rak z Gyor na Węgrzech.  Wyciągając pomocną dłoń dla ludzi z terenów ogarniętych powodzią dr Maciej Zarębski zaproponował, aby dochód ze sprzedaży książek wystawionych na posiadowym kiermaszu   przekazać na rzecz powodzian, co zostało  przez wszystkich znakomicie przyjęte. Zebrano ogółem 210 zł, które zostały przekazane powodzianom.

Spotkanie zakończyło się wspólnym biesiadowaniem przy grillu i napojach regionalnych, w czym niewątpliwie ogromne zasługi położyła gospodyni Ośrodka dr Ludomira Zarębska, która osobiście przygotowywała specjały kuchni regionalnej. 

                                   Lucyna Kukomska 

        Regionaliści polscy łączą się w żałobie
  z Rodzinami Ofiar smoleńskiej katastrofy
      i wyrażają Im szczere współczucie.

W obliczu tej tragedii wszystkie stowarzyszenia regionalistycznego ruchu kulturalnego działające w Polsce jednoczą się solidarnie z Parlamentem RP, Rządem, z Ministrami: Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Edukacji Narodowej, Nauki i Szkolnictwa Wyższego, z narodowymi instytucjami kultury i zapewniają o gotowości do dalszej wzmożonej służby dla dobra wspólnego.

Dzisiaj w bólu czcimy pamięć poległych na służbie członków narodowej delegacji z Prezydentem RP na czele, a jutro pragniemy swoimi działaniami umacniać i rozwijać te idee, które były programem naszym i tych, którzy tragicznie odeszli - liderów, duchownych przywódców, przyjaciół.

Wśród poległych sympatykami naszego ruchu byli:
śp. Marszałek Sejmu Maciej Płażyński, Wicemarszałek Senatu Krystyna Bochenek, Wicemarszałek Sejmu Jerzy Szmajdziński, Posłanka Jolanta Szymanek-Deresz. Dziękujemy Im za rozumienie istoty regionalizmu polskiego.

Wyrażamy gorące podziękowanie byłym Wiceministrom Kultury i Dziedzictwa Narodowego:
śp. Tomaszowi Mercie i Arkadiuszowi Rybickiemu za wspieranie społecznego ruchu kulturalnego, za oddanie dla kultury narodowej.

Szczególne słowa podziękowania składamy śp. Ks. Prof. dr hab. Ryszardowi Rumiankowi, który jako rektor UWSW otoczył opieką krajową reprezentację stowarzyszeń regionalnych, udostępnił uczelnię na miejsce ogólnopolskich kongresów i zjazdów polskich regionalistów. Stworzył warunki do działania Instytutowi Regionalizmu.

Podziwialiśmy śp. Andrzeja Przewoźnika za Jego wielkie zaangażowanie w upamiętnianiu ważnych miejsc historycznych, a teraz dziękujemy Mu za opiekę i troskę o miejsca pamięci narodowej.

W naszych działaniach będziemy pielęgnować wartości narodowej historii i tradycji.

Za wszystkich, którzy zginęli tragicznie pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 r. modlimy się słowami Wieczny odpoczynek racz im dać Panie…

Wrocław, 13 kwietnia 2009

Za Radę Krajową
Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP
przewodniczący Anatol Jan Omelaniuk

   Dziewiąty Kongres Regionalnych Towarzystw Kultury odbędzie się w Kielcach i na Ziemi  Świętokrzyskiej w dniach 24-26 września roku 2010.
Zemia Kielecka  to rodzinna,  ukochana „mała ojczyzna” Stefana Żeromskiego (1864–1925).  Urodził się w Strawczynie, wychował w Ciekotach u podnóża Góry Radostowej, zaś lata szkolne spędził w Kielcach. Często wędrował po ziemi sandomierskiej. Mija właśnie 85 lat od śmierci autora Dzienników, Syzyfowych prac, Popiołów, Puszczy Jodłowej, sztuki Uciekła mi przepióreczka - znaczących pozycji literatury pięknej XX wieku. Widzimy w nim także autora programu polskiego regionalizmu XX wieku, przedstawionego w eseju Snobizm i postęp (1923), w którym ukochaną przez siebie Ziemię Świętokrzyską nazwał „Sercem Polski”. Stała się ona inspiracją wielu inicjatyw  regionalistycznych.
Sandomierz, a potem cała Kielecczyzna to miejsce narodzin i rozwoju nowoczesnej myśli regionalistycznej Aleksandra Patkowskiego (1890 – 1942). Ten uwielbiany przez uczniów nauczyciel sandomierskiego gimnazjum zapoczątkował organizowanie wycieczek krajoznawczych po to, by młodzieży pokazać najciekawsze zakątki Polski. Wkrótce krajoznawstwo, dzięki jego działalności, wprowadzono do programów szkolnych. Młodzież poznając piękno ziemi ojczystej uczyła się miłości i przywiązania do niej. Krajoznawstwo stawało się praktyczną lekcją patriotyzmu. 
W opublikowanym w roku 1926 Programie Regionalizmu Polskiego, sygnowanym przez dwudziestu wybitnych przedstawicieli nauki polskiej, Aleksander Patkowski zawarł swoje przemyślenia i doświadczenia. W znacznej mierze Program był zainspirowany i zredagowany przez Patkowskiego. Nie można nie doceniać tego dokumentu, dzięki któremu regionalizm stał się hasłem dnia. Myślenie kategoriami regionalnymi stawało się częścią nie tylko  nauki polskiej, ale  także częścią  strategii politycznej ekip rządzących II Rzeczypospolitą.  
Organizatorzy Kongresu pragną uczcić pamięć Stefana Żeromskiego – patrioty i pisarza regionalisty przez ustanowienie statuetki jego imienia przyznawanej za wybitne zasługi dla regionalizmu polskiego.
Czujemy się bowiem spadkobiercami tych idei i programów, których był on patronem, wielu osiągniętych dzięki nim dokonań, które w minionym okresie zmieniły sytuację społeczną Polaków, wpływając w sposób znaczący na sferę naszego życia kulturalnego, gospodarczego oraz samorządowego. Dzięki nim regionalizm w Polsce jest żywą ideą.

Kongres Kielecki  2010  będzie przebiegał pod hasłem Od dziedzictwa - ku przyszłości. Ziemia Kielecka to  historyczna kraina leżąca w widłach Wisły i Pilicy, posiadająca setki widocznych pomników historii, świadectw krajobrazowych oraz wspaniałe dziedzictwo przyrody i kultury.
To Ziemia Świętego Krzyża, z ponad 1000-letnią tradycją, to region o najstarszych tradycjach przemysłowych w Polsce, o niezwykłym bogactwie form geologicznych z najstarszym pasmem górskim, słynnymi Górami Świętokrzyskimi. To miejsce, gdzie w pobliżu Bartka, najsłynniejszego dębu w Polsce, odkryto w ostatnim czasie ślady tetrapoda, najstarszego w świecie czworonoga, o czym pisano nawet w jednym z numerów Nature. A więc można powiedzieć, iż Ziemia Świętokrzyska to kraina wyjątkowa, to niejako region predysponowany do pełnienia funkcji znaczących, wyjątkowych i niecodziennych. I to nie tylko w przeszłości, ale także w dniu dzisiejszym.
Dlatego działacze regionalni Kielecczyzny jako rzecz normalną odebrali propozycję zorganizowania kolejnego, IX Kongresu Regionalistów Polskich. 
Powołano roboczy zespół organizacyjny oraz przygotowano ramowy program Kongresu. Uwzględnia on zarówno potrzeby środowiska regionalistycznego, jak i nasze  możliwości organizacyjne. 17-osobowym Komitetem Organizacyjnym, w skład którego weszli regionaliści: Małgorzata Popiel, Jadwiga Tecław, Jan Jadach, Adam Chamerski, Stanisław Durlej, Stanisław Ratusznik, krajoznawca Jerzy Kapuściński, bibliotekarze: Jadwiga Zielińska i Andrzej Dąbrowski (dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej), red. Danuta Parol, Łukasz Łaganowski (dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury) oraz działacze ruchu regionalnego szczebla centralnego:  dr Andrzej Stawarz, Janusz Ostrowski (Warszawa), Jerzy Chrzanowski (Zduńska Wola), Bogdan Dworak (Zawiercie) i Eugeniusz Skoczeń (Racławice) kieruje dr Maciej A. Zarębski, prezes Świętokrzyskiego Towarzystwa Regionalnego.
Patronat nad Kongresem objął Marszałek Województwa Świętokrzyskiego Pan Adam Jarubas. Miejsca, gdzie będą się odbywać obrady plenarne Kongresu oraz  spotkania zespołów problemowych, wybrano biorąc pod uwagę ich reprezentatywność jako znaczących ośrodków dziedzictwa kulturowego i mateczników „małych ojczyzn” oraz właściwe, odpowiedzialne podejście ich gospodarzy do ich zorganizowania.

Organizacja Kongresu, zarówno obrad plenarnych jak i zespołów problemowych, zmierza do odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób przekazane nam od pokoleń polskie dziedzictwo kulturowe w nowej, po roku 2004, rzeczywistości nie tylko ocalić od zapomnienia, ale pomnożyć i znacząco ubogacić. 
Zapraszamy do udziału w IX Kongresie Regionalistów Polskich wszystkich działaczy regionalnych, służących swym „małym ojczyznom”. Mamy tu na myśli całą rzeszę ludzi regionu, bezimiennych kreatorów rzeczywistości wsi, małych miasteczek, ale także mieszkańców dużych miast. Są wśród nich przedstawiciele różnych zawodów: nauczyciele, lekarze, naukowcy, kadra inżynieryjna oraz duchowieństwo. Są kobiety i mężczyźni oraz na szczęście sporo młodzieży, chociaż chciałoby się, by było ich znacznie więcej. Problem ten stanowić winien główny cel działania wybranych w maju 2010 roku nowych władz naszego Ruchu. Jest również oczkiem w głowie naszego Kongresu, podczas którego młode pokolenie regionalistów winno zapoznać się z różnorodnymi formami aktywności społecznej i obywatelskiej w aspekcie integracyjnym.  
Chcemy, by w dużym stopniu Kongres był także Festiwalem Kultury Regionalnej Kielecczyzny.

Program Kongresu będzie obejmował dni od 24 - 26 września 2010 (piątek - sobota – niedziela). Wieczór pierwszego dnia to spotkanie inaugurujące obrady Kongresu o charakterze integracyjnym, z udziałem 250 delegatów oraz 50 osobowej grupy zaproszonych gości. Obrady tego dnia będą się odbywać w Kieleckim Centrum Kultury. Większość drugiego dnia pragniemy poświęcić na spotkania zespołów problemowych, których zadaniem  jest naoczne zapoznanie się z wybranymi osiągnięciami kultury regionu świętokrzyskiego, w aspekcie dokonania porównań, konfrontacji i wymiany doświadczeń. Wieczorem w Wojewódzkim Domu Kultury planujemy podsumowanie rezultatów obrad zespołów problemowych, degustację potraw regionalnych oraz występy artystyczne. Trzeciego dnia Kongresu (także w WDK) odbędą się obrady plenarne, podjęte zostaną stosowne rezolucje i uchwały, a także  zostanie po raz pierwszy wręczona Statuetka jednego z twórców regionalizmu polskiego - Stefana Żeromskiego, przyznawana od roku 2010 corocznie  za wybitne osiągnięcia regionalistyczne.

Komitet Organizacyjny IX Kongresu zwraca się z apelem do działaczy towarzystw regionalnych, zarówno zrzeszonych, jak i niezrzeszonych w Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP, o zgłaszanie na adres Biura Kongresu: Ośrodek Regionalizmu Świętokrzyskiego, 26-050 Zagnańsk, ul. Gajowa 15, z dopiskiem Kongres, wszelkich uwag i propozycji oraz przemyśleń, które będą pomocne w pracy Komisji Uchwał i Wniosków IX Kongresu. Prosimy również o zgłaszanie woli udziału w Kongresie ze wskazaniem od jednego do trzech zespołów problemowych (z dziesięciu wymienionych w ramowym programie Kongresu), co umożliwi organizatorom właściwy przydział danej osoby do zespołu.

Podjęte decyzje i ustalenia:

• Zatwierdzono sprawozdanie merytoryczne i finansowe oraz bilans za rok 2009. W sprawozdaniu postanowiono uwzględnić między innymi zaproponowane przez Stanisława Słopienia uzupełnienie dotyczące strony internetowej Ruchu.
• Ustalono liczbę członków władz Ruchu na kadencję 2010-2014 z poszczególnych województw przyjmując zasady: jeden członek władz na 10 towarzystw nalezących do Ruchu i każde województwo ma co najmniej jednego przedstawiciela w Radzie Krajowej.
• Uznano celowość odbycia wojewódzkich  zebrań towarzystw-członków Ruchu w okresie poprzedzającym III Walne Zgromadzenie oraz ustanowienia we wszystkich województwach ram instytucjonalnych dla przedstawicielstwa towarzystw. W tym zakresie funkcjonuja już rozwiązania, do których warto się odwoływać: federacje lub rady wojewódzkie stowarzyszeń. Statuty wielu wojewódzkich centrów kultury umożliwiają korzystanie ze wsparcia tych instytucji w obsłudze takich reprezentacji.
• Zaakceptowano założenia oraz program ramowy IX Kongresu RTK w Kielcach wskazując na potrzebę korekt, które Komitetowi Organizacyjnemu przekaże wiceprzewodniczący Rady Janusz Ostrowski.
• Zatwierdzono listę osób oraz towarzystw do wyróżnienia za ich zasługi dla regionalizmu oraz w związku z przypadającymi w roku 2010 ich jubileuszami.
• Przewodniczący Rady Krajowej Anatol Jan Omelaniuk wręczył ks. prof. dr. hab. Henrykowi Skorowskiemu adres z okazji jego 60. urodzin.  
• Do grona członków Ruchu przyjęto Towarzystwo Przyjaciół Przemysla i Regionu. 

1. Zgodnie ze statutem RSRRP §20 pkt. 3 Rada Krajowa zwołuje Walne Zgromadzenie Zwyczajne RSRRP, które odbędzie się 29 maja 2010 r. w Warszawie.

2. Uczestnikami zgromadzenia są:
· delegaci desygnowani po jednej osobie przez towarzystwo członka zwyczajnego RSRRP;
· dotychczasowi członkowie władz (RK Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego)
· zaproszeni goście.
Osoby desygnowane do udziału w Zgromadzeniu uczestniczyć będą w Wojewódzkim zebraniu poprzedzającym Walne Zgromadzenie, które mają się odbyć w czasie między 15 luty – 15 maja.

3. Wszystkie towarzystwa – członkowie RSRRP otrzymają w terminie do 10 lutego sprawozdanie z działalności RSRRP za okres tej kadencji władz.

4. RK RSRRP zobowiązuje członka RK reprezentując macierzyste województwo do zorganizowania zebrania przedstawicieli towarzystw – członków z obowiązkowym udziałem osoby desygnowanej do udziału w Walnym Zgromadzeniu oraz innych towarzystw regionalnych działających w województwie.
W porządku dziennym należy uwzględnić m.in.:
· informacje o działalności władz RSRRP;
· wybór nowych członków władz RSRRP;
· dyskusje.

5. RK postanawia zachować aktualność ordynacji wybranej uchwałą na II Walnym Zgromadzeniu według której delegaci na zebraniach wojewódzkich wybierają swoich przedstawicieli do władz krajowych RSRRP wg. następującego klucza:
a) do 10 towarzystw członków zwyczajnych – 1 osoba;
b) od 10 do 20 towarzystw członków zwyczajnych – 2 osoby;
c) powyżej 20 towarzystw członków zwyczajnych – 3 osoby;
d) każda delegacja wojewódzka dysponuje 1 miejscem w Radzie Krajowej;
e) delegacje wojewódzkie którym przysługują 3 osoby zgłaszają także po jednej osobie do Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego;
f) delegacje wojewódzkie mające po 2 osoby do władz zgłaszają po 1 osobie do Komisji Rewizyjnej lub Sądu Koleżeńskiego po uzgodnieniu z Komisją wyborczą zgodnie ze statutem RSRRP.

6. Protokoły z zebrań wojewódzkich mają być przesłane na adres RSRRP najpóźniej do 20 maja br.

II. W 90 rocznicę Pierwszego Zjazdu Nauki Polskiej (7–10 kwietnia 1920 r.), który wezwał do:
· prowadzenia prac naukowych na prowincji
· opracowania opisów monograficznych jednostek terytorialnych;
· systematycznego opisu Polski pod względem kultury regionalnej;
· badania ziem polskich z punktu widzenia duszy narodowej;
zorganizowana zostanie przez Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego i RK RSRRP Krajowa Konferencja Naukowa na temat „Nauka a regionalizm” pod patronatem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego i pod kierownictwem naukowym ks. dr. hab. Henryka Skorowskiego, prorektora UKŚW. Konferencja odbędzie się w UKSW w II połowie kwietnia br. Do udziału w Konferencji zaproszeni zostaną uczeni ze wszystkich uczelni w Polsce zajmujący się regionalizmem oraz działający w stowarzyszeniach regionalistycznych.
Problematyka konferencji:
1. Znaczenie I Zjazdu Nauki Polskiej dla rozwoju regionalizmu w Polsce;
2. Regionalizm we współczesnej nauce
· Uczeni i studenci w ruchu regionalistycznym
· Współpraca wyższych uczelni ze stowarzyszeniami regionalistycznymi.
3. O potrzebie badań i upowszechniania regionalizmu w Polsce.
W czasie konferencji ogłoszony zostanie komunikat o przejęciu przez UKSW zbiorów b. Krajowego Ośrodka Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury i zapowiedź utworzenia Instytutu Regionalizmu. Zorganizowana będzie wystawa monografii miejscowości wydanych przez stowarzyszenia regionalne.

III. Kontynuowane będą prace nad opracowaniem Encyklopedii Regionalizmu Polskiego przez dotychczasową Społeczną Redakcję przy Wydawnictwie DTSK „Silesia” we Wrocławiu a pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Czynione będą dalsze starania o:
1. Utworzenie Instytutu Kultury Regionalnej;
2. Powołanie ogólnopolskiego czasopisma „Polskie regiony”;
3. Wydawanie we współpracy z urzędami marszałkowskimi serii opisów głównych regionów Polski.

IV. W związku z przypadającymi w br. wyborami do samorządów terytorialnych wszystkich szczebli i potrzebą współdziałania ruchu regionalistycznego z samorządami Rada Krajowa zabiegać będzie o zorganizowanie w maju, w Warszawie , w Senacie Ogólnopolskiego Spotkania regionalistów i samorządowców na temat „Stowarzyszenia regionalistyczne partnerami samorządu terytorialnego w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego”.
Podjęte będą następujące tematy:
· Zasada pomocniczości szansą współdziałania i współpracy samorządów i regionalistów dla dobra wspólnego w regionie;
· Przez rozwój czasopism lokalnych, tworzenie muzeów i izb regionalnych, wydawanie książek o tematyce „małej ojczyzny” kreowanie tożsamości regionalnej w gminie;
· Rozwój kultury regionalnej wspólnym celem samorządów i stowarzyszeń regionalnych;
· Edukacja regionalno-patriotyczna dzieci i młodzieży warunkiem zachowania tradycji i wartości kulturalnych ojczyzny regionalnej;
· Rola samorządu terytorialnego w wspomaganiu aktywności lokalnych ruchów społecznych w działaniach na rzecz społeczności lokalnej.
RK RSRRP wystąpi o patronat Marszałka Senatu Rzeczpospolitej Polskiej. W spotkaniu udział wezmą:
1. towarzystwa regionalne członkowie zwyczajni RSRRP.
2. organizacje samorządowe:
· Federacja Regionalnych Związków Gmin i Powiatów RP;
· Związek Gmin Wiejskich RP;
· Związek Miast Polskich;
· Unia Miasteczek Polskich;
· Związek Powiatów Polskich.
3. Komisje ds. Samorządów Terytorialnych Sejmu i Senatu.
4. Przedstawiciele marszałkowskich urzędów wojewódzkich.
5. Fundacja Demokracji Lokalnej – prof. Jerzy Regulski.
6. Fundacja Stefana Batorego.
7. Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego Uniwersytetu Warszawskiego (Antoni Kulkliński, Bogdan Jałowiecki, Grzegorz Grzelak).
8. Prof. prof. Elżbieta Wysocka, Michał Kulesza.

Rada Krajowa RSRRP zabiegać będzie o podpisanie porozumienia o współdziałanie ze związkami samorządowymi w zakresie:
· opracowania serii wydawnictw „Polskie regiony”.
· zorganizowanie wojewódzkich sejmików regionalistów – członków towarzystw regionalnych RSRRP poprzedzających konferencje krajową i Walne Zgromadzenie RSRRP.
· ogłoszenie konkursu na najlepszą monografii miasta (powiatu, gminy).
· nawiązanie współpracy w wydawaniu czasopism regionalnych.

V. III Walne Zgromadzenie RSRRP (Warszawa lub Niepokalanów), maj (odbędzie się w następnym dniu po ogólnopolskim spotkaniu regionalistów i samorządowców)
Kalendarium przygotowań:
1. Styczeń
– złożenie wniosków o przyznanie dyplomów Ministra Kultury i Dziedzictwa dla towarzystw jubilatów 50–100 lat oraz wniosków o nadanie medali: Zasłużony dla kultury Gloria Artis” i odznak honorowych „Zasłużony dla kultury polskiej”. Przygotowanie wniosków o medale KEN i odznaczeń państwowych.
- przygotowanie do druku Informatora nr 4 (prezentacje dorobku towarzystw regionalnych jubilatów 2009–2010r.)
– powiadomienie towarzystwa – członków RSRRP o zwołaniu III Walnego Zgromadzenia RSRRP.
– napisanie sprawozdania z działalności RK za ostatnią kadencję.
2. Luty–kwiecień
– zebranie towarzystw – członków RSRRP w województwach, wybory przedstawicieli do przyszłych władz RSRRP.
– wydanie książki A.J. Omelaniuka „Regionalizm a przeszłość”
3. Maj
– obrady III Walnego Zgromadzenia RSRRP.
– ukształtowanie się nowych władz RSRRP.

VI. IX Kongres Regionalistycznych Towarzystw Kultury (Kielce – wrzesień 2010 r.)
Kalendarium przygotowań:
1. Zatwierdzenie przez RK RSRRP założeń programowo-organizacyjny (styczeń)
2. Powołanie Komitetu Organizacyjnego Kongresu. Rozmowy z władzami wojewódzkimi (w Kielcach – luty)
3. Zatwierdzenie na zabraniu RK RSRRP wspólnym z Komitetem Organizacyjnym Kongresu harmonogramu prac przygotowawczych (marzec)
4. Realizacja prac przygotowanych i organizacja Kongresu RTK (kwiecień-wrzesień).

VII. Z myślą o przyszłości regionalizmu i rozwoju ruchu regionalistycznego przygotowane będą projekty konferencji naukowych na tematy:
1. Czynniki implikujące aktywność w działalności stowarzyszeń regionalnych.
2. Przyszłość regionalizmu w Polsce.
3. Młodzież a regionalizm.
Pozyskanie współorganizatorów dla tych konferencji oraz środki niezbędne na organizację.

VIII. Ważnym zadaniem Rady Krajowej i wszystkich stowarzyszeń regionalistycznych będzie realizowanie inspiracji programowej „Mówiąc ojczyzna” – kształtowanie polskiej tożsamości– edukacja patriotyczna w szkole. Nawiązanie ściślej współpracę ze szkołami, organizowanie spotkań z nauczycielami regionalistami.